Zieleń przy chodnikach jest zimą narażona na mróz, zasolenie i zmienne warunki: na stacji IMGW Wrocław-Strachowice ostatnie trzy zimy miały od 36 do 71 dób, w których temperatura powietrza przechodziła przez 0 °C. Standardy utrzymania terenów zieleni ZZM (2022) opisują, jak zabezpieczyć rabaty przy ciągach (maty tkaninowo-słomiane z fartuchami, ściółka usuwana wiosną), róże (kopczyki do 20 cm), zimozielone sadzone jesienią (agrowłóknina) i trawy ozdobne (wiązanie w snopki), a w standardzie nawierzchni zakazują soli na nawierzchniach EPDM i wodoprzepuszczalnych. OPZ przetargu TBS Wrocław na lata 2026-2027 wpisuje zabezpieczenie roślin na zimę jako obowiązek wykonawcy. Poniżej: dane, zapisy standardu, zapisy umowy i karta prac jesiennych do wpisania w umowę wspólnoty.
Obliczenia z danych IMGW: trzy zimy na jednej stacji
Dane dobowe stacji Wrocław-Strachowice (kod 351160424), archiwum publiczne IMGW-PIB; metoda w dokumencie danych. Zima = listopad-marzec.
| Zima | Doby z Tmin poniżej 0 °C | Doby z przejściem przez 0 °C (Tmin poniżej 0, Tmax powyżej 0) |
|---|---|---|
| 2023/2024 | 48 | 36 |
| 2024/2025 | 74 | 71 |
| 2025/2026 | 88 | 65 |
Obliczenia własne. Wskaźnik „doby z przejściem przez 0 °C” opisuje temperaturę powietrza po obu stronach zera w tej samej dobie; nie mierzy temperatury gleby, liczby cykli jej zamarzania ani przemian soli, bo te zależą m.in. od pokrywy śnieżnej. Pokazuje jedno: zima 2024/2025 miała takich dób prawie dwa razy więcej niż poprzednia, więc plan zabezpieczeń nie może zakładać „łagodnej zimy”. Stacja lotniskowa nie mierzy ilości soli na konkretnym chodniku; to zależy od tego, kto go utrzymuje.
Standard miejski zastosowany do osiedla: co i kiedy zabezpieczyć
Standardy utrzymania terenów zieleni w miastach (ZZM Wrocław i Kraków, Fundacja Sendzimira, 2022; zeszyty „Pielęgnacja” i „Utrzymanie”; dokumenty ZZM):
| Element | Zapis standardu | Źródło |
|---|---|---|
| Rabaty przy ciągach komunikacyjnych z ryzykiem zasolenia | maty tkaninowo-słomiane z fartuchami, mocowane na palikach; ściółka z kory lub mulczu, na której krystalizuje sól, usuwana w marcu-kwietniu | Pielęgnacja, tab. 4.5 |
| Obszary najbardziej narażone na aerozol solny | wygrodzenia z mat wg standardu „Przygotowanie do wykonania prac” | Pielęgnacja 2.8 |
| Róże (poza okrywowymi) | kopczykowanie materiałem ściółki do 20 cm, zaraz po pierwszych przymrozkach, na wskazanie zamawiającego; wiosną rozgarnąć | Pielęgnacja rabat, tab. 4.5 |
| Zimozielone (bukszpan, cis) sadzone jesienią | agrowłóknina, zdejmowana wiosną po ruszeniu wzrostu | Pielęgnacja rabat, tab. 4.5 |
| Rośliny niskie i płożące (utrzymanie intensywne) | można okrywać gałązkami iglastymi | Pielęgnacja rabat, tab. 4.5 |
| Korzenie młodych i świeżo posadzonych roślin | gruba warstwa ściółki lub kopczyki z ziemi, w miejscu i czasie wskazanym przez zamawiającego, zazwyczaj po pierwszych przymrozkach | Pielęgnacja rabat, tab. 4.5 |
| Trawy ozdobne (zwłaszcza kortaderia, rozplenice) | standard każe rozważyć wiązanie suchych źdźbeł sznurkiem jutowym w 2-3 miejscach na całej wysokości | Pielęgnacja rabat 2.8 |
| Kwietniki i rabaty z cebulami | osłona stroiszem (gałęzie świerkowe lub jodłowe), grunt zasłonięty w całości, ale nie na roślinach wieloletnich w kwietnikach hybrydowych; zdjęcie w marcu-kwietniu | Pielęgnacja rabat 2.8 |
| Zimowe utrzymanie nawierzchni (asfalt, beton, kostka, żywiczno-mineralne) | odśnieżanie ręczne lub sprzętem do 500 kg z pługiem z listwą gumową; posypywanie piaskiem bez chlorków; po zaniku pokrywy śnieżnej lub lodowej dłuższym niż 7 dni piasek zamieść i zutylizować, także w trakcie zimy | Utrzymanie nawierzchni 2.5 |
| Nawierzchnie EPDM i wodoprzepuszczalne żywiczno-mineralne | zakaz soli do likwidowania śliskości | Utrzymanie nawierzchni 2.5 |
| Pryzmy śniegu | odsuwać na bok ciągu, przewietrzać w odwilż | Utrzymanie nawierzchni 2.5 |
Zakaz soli w standardzie dotyczy wprost nawierzchni z EPDM (place zabaw) i wodoprzepuszczalnych, nie wszystkich chodników. O tym, czym posypuje się chodnik przy drodze publicznej, decyduje podmiot odpowiedzialny za jego zimowe utrzymanie, więc wspólnota nie zawsze ma wybór; ma za to wybór, gdzie postawić maty.
Co wynika z umowy TBS Wrocław 2026-2027
W OPZ przetargu BZP.360.21.2025 (dokumenty) wykonawca ma obowiązek zabezpieczenia na zimę roślin, krzewów, kwietników i nowo posadzonych drzew, a młode trawy ozdobne wiązać (pkt 23); zabezpieczać i przygotowywać na zimę rośliny posadzone w pierwszym roku umowy (pkt 10); materiały, w tym korę, agrowłókninę i paliki, kupuje wykonawca (pkt 8). Wzór umowy przewiduje osobny miesięczny ryczałt za listopad-grudzień (§ 5 ust. 1 pkt 2); jego wysokość wynika z oferty, a wzór nie obejmuje w tym zapisie stycznia-lutego. Prace zimowe nie są więc „za darmo”: mają własną ratę.
Co potwierdzają dokumenty realizacji ERWU
- Integrum Management, 2020: zakres obejmował zabezpieczenie rozkładanych instalacji automatycznego nawadniania na okres zimowy; tę pozycję warto sprawdzić we własnej umowie, bo woda pozostawiona w instalacji może ją po zamarznięciu uszkodzić.
- PB ELIN, Działkowa 68, 2024: 1 300 roślin posadzonych w październiku-listopadzie 2024, czyli tuż przed sezonem zabezpieczeń; list nie opisuje samych zabezpieczeń.
Skany listów: sekcja Referencje na stronie obsługi zieleni.
Karta prac jesiennych i zimowych do umowy (propozycja opracowana na potrzeby tego tekstu)
| Termin | Praca | Jednostka | Jak odebrać |
|---|---|---|---|
| Październik | odwodnienie i zabezpieczenie instalacji nawadniania | kpl. | protokół z datą: odwodnienie udokumentowane (przedmuch lub spust wg systemu), zawory zamknięte |
| Październik-listopad | wiązanie traw ozdobnych w snopki | szt. | wiązanie w 2-3 miejscach, źdźbła suche |
| Po pierwszych przymrozkach | kopczykowanie róż (do 20 cm), ściółka lub kopczyki przy młodych roślinach | szt. / m² | kopce wykonane, materiał z rabaty |
| Listopad | maty z fartuchami na palikach przy chodnikach i wjazdach objętych posypywaniem | mb | maty stoją, fartuch przy gruncie, brak przerw przy wjazdach |
| Listopad | agrowłóknina na zimozielonych sadzonych jesienią | szt. | okrycie zamocowane |
| Listopad | stroisz na rabatach z cebulami i kwietnikach | m² | grunt zasłonięty w całości, rośliny wieloletnie w kwietnikach hybrydowych bez stroiszu |
| Zima | kontrola po każdej odwilży: maty, kopce, łamanie gałęzi pod śniegiem | kontrola | wpis w karcie kontroli |
| Marzec-kwiecień | zdjęcie stroiszu, rozgarnięcie kopców, usunięcie ściółki z solą przy ciągach; agrowłóknina dopiero po ruszeniu wzrostu roślin; piasek zamiatany w ciągu zimy po każdym ponad 7-dniowym zaniku pokrywy | m² / mb | brak resztek na rabatach; ściółka wymieniona |
| Kwiecień | przegląd żywopłotów i krzewów przy ciągach: usunięcie pędów zasolonych, wymiana ubytków | szt. | lista ubytków z liczbą sztuk do wymiany |
Jednostki i kryteria są propozycją ERWU; standard ZZM podaje sposób wykonania, nie tabelę odbioru. Kartę kontroli na sezon: karta kontroli prac w zieleni. Zakres na cały rok: wzór zakresu obsługi zieleni.
Czego ten tekst nie rozstrzyga
- Nie podaje, ile krzewów ginie od soli w typowym sezonie; nie mamy takich danych, a list Integrum ich nie zawiera.
- Nie rozstrzyga, kto odpowiada za posypywanie chodnika przy drodze publicznej; to wynika z przepisów o utrzymaniu czystości i porządku, które trzeba sprawdzić dla konkretnego odcinka.
- Nie omawia szczegółowo ochrony drzew: właściwy standard to „Pielęgnacja młodych drzew”, rozdział 4 „Ochrona zimowa” w zeszycie „Pielęgnacja”, który m.in. ostrzega przed niepotrzebnym kopczykowaniem pni; zaleceń dla krzewów nie należy przenosić na drzewa.
FAQ
Czy maty przeciw soli są potrzebne, jeśli chodnik posypuje się piaskiem?
Standard ZZM przewiduje maty tam, gdzie „istnieje ryzyko zasolenia gleby jako skutek zimowego utrzymania”, i opisuje ochronę zarówno przed aerozolem, jak i rozbryzgiem. Jeśli chodnik jest posypywany wyłącznie piaskiem bez chlorków, głównym źródłem soli pozostaje jezdnia (aerozol, solanka, błoto pośniegowe); stronę i zakres zabezpieczenia dobiera się do rzeczywistej drogi napływu soli.
Kiedy zdjąć zabezpieczenia?
Standard podaje marzec-kwiecień dla stroiszu i ściółki z solą, a dla agrowłókniny „wiosną, po podjęciu wzrostu”; terminy zależą od rodzaju osłony, rozwoju roślin i bieżącej pogody. Dane IMGW pokazują, że w marcu zdarzają się doby z mrozem w nocy, co przemawia za sprawdzaniem prognozy przed zdjęciem osłon.